De Vaticaanse staatssecretaris kijkt vooruit naar het bezoek van de paus aan Frankrijk en UNESCO, en benadrukt de "diplomatie van ontmoeting" en de "creatieve inspanningen" die in staat zijn om Europa te bevrijden van een logica van geweld.
Door Massimiliano Menichetti
Er is grote spanning voor Leo's vijfde internationale apostolische reis, waarbij hij Franse gelovigen in het geloof zal bevestigen en het licht van Christus zal brengen, dat in staat is elk hart te vernieuwen. Hij zal spreken tot een multiculturele, seculiere en geseculariseerde samenleving, waarin het aantal volwassen catechumenen groeit. Hij zal centrale kwesties zoals de bescherming van het leven, de opbouw van vrede, de uitdagingen van kunstmatige intelligentie en de identiteit van Europa aan de orde stellen.
De paus beschouwt Frankrijk als een land dat is geroepen om zijn culturele, humanistische en diplomatieke traditie aan te boren om zijn begrip van de menselijke persoon en diens relatie met de Schepper te herontdekken en te versterken. De uitdaging is ook om de christelijke wortels van het Oude Continent nieuw leven in te blazen, die de heiligheid van het leven bevestigen en oproepen tot het bouwen van bruggen en paden van dialoog in de richting van multilateralisme, dat vandaag de dag sterk verzwakt is. Voor de Vaticaanse staatssecretaris, kardinaal Pietro Parolin, is de hoop dat "deze reis kan leiden tot hernieuwd dynamisme: een grote open werkplaats van gedachten en acties waarin gelovigen en niet-gelovigen samen kunnen lopen en werken."
Uw Eminentie, het motto dat gekozen is voor de aanstaande apostolische reis van de paus is: "Dat de wereld leven mag hebben." Welke boodschap is het bedoeld om concreet vanuit Frankrijk over te brengen?
Wanneer we denken aan het leven dat de wereld nodig heeft, komen er drie aspecten in ons op. Allereerst, natuurlijk leven. Zeker, de eerste boodschap die we willen overbrengen is de waarde van het menselijk leven, dat vanaf de conceptie tot aan de natuurlijke dood moet worden verwelkomd, bemind en verzorgd. De huidige context in veel landen heeft de neiging om praktijken, en zelfs wetten, in te voeren en te rechtvaardigen die deze waarde niet respecteren.
Achtergrond van de dalende geboortecijfers in Europa, biedt de reis naar Frankrijk een kans om het leven te herontdekken als een gift die met dankbaarheid en verantwoordelijkheid moet worden verwelkomd. Maar wat zou lichamelijk leven zijn zonder de ziel? Dit brengt me bij de tweede betekenis, namelijk die van geestelijk leven.
Frankrijk valt vandaag op door het grote aantal volwassen catechumenen. Dit biedt de mogelijkheid om de dorst naar geestelijk leven te benadrukken die de wereld vandaag de dag kenmerkt. Achter het motto "dat de wereld leven mag hebben" kan men lezen "dat de wereld mag geloven". Want er is geen leven van het lichaam zonder leven van de ziel.
Tenslotte benadrukt het prachtige werk dat is verricht bij de wederopbouw van de kathedraal van Notre-Dame het vakmanschap en intellectuele werk waarvan de mensheid vandaag de dag in staat is. Zo maakt het motto van de reis naar Parijs het mogelijk om de creatieve vitaliteit van de mens te benadrukken. Moge het gebruik van nieuwe technologieën, waaronder AI, de mensheid nooit doen vergeten dit aspect van haar leven.
De paus zal UNESCO bezoeken, een plaats gewijd aan cultuur, onderwijs en samenwerking tussen volkeren. Welk gewicht kunnen cultuur en onderwijs dragen in het opbouwen van vrede, samen met de politiek? En welke rol kan de Kerk in dit proces spelen?
In Magnifica humanitas benadrukte paus Leo XIV de noodzaak om over te stappen van een "cultuur van macht" naar een "cultuur van onderhandeling", waarin "dialoog en diplomatieke betrekkingen de gewone manier worden om conflicten aan te pakken" (nr. 221). Dit is een culturele overgang, zelfs voordat het een politieke is; het houdt feitelijk in dat men zich inzet voor het onderwijzen van mensen, vooral de jongere generaties, om de betrokkenheid bij anderen niet als een zwakte te beschouwen, maar als een vorm van verantwoordelijkheid, en om dialoog te erkennen als een middel om het algemeen welzijn op te bouwen.
De politiek heeft van nature een onvervangbare verantwoordelijkheid: zij moet rechtvaardige instellingen opbouwen, de wet handhaven en oplossingen voor conflicten zoeken door middel van diplomatie. Maar de politiek alleen riskeert in te grijpen wanneer de verdeeldheden al diep zijn geworden. Cultuur en onderwijs kunnen veel eerder handelen, en mensen vormen die in staat zijn om in de ander een broeder of zuster in de mensheid te herkennen in plaats van een vijand.
Vanuit dit perspectief vertegenwoordigt UNESCO een bijzonder significante plek: een plek waar cultuur en onderwijs concrete instrumenten van samenwerking tussen volkeren worden. Een school, een universiteit, een museum, een cultuurplek kan echte labs van vrede worden wanneer zij mensen leren de geschiedenis van de ander te begrijpen, waarheid van propaganda te onderscheiden, zonder angst te engageren en te erkennen wat, voorbij onze verschillen, ons menselijk maakt.
En hier zie ik ook de rol van de Kerk, als antwoord op haar bijzondere roeping: om te helpen de gewetens te vormen in het licht van het Evangelie, om bruggen te bouwen, om te onderwijzen voor ontmoeting en om een stem te geven aan degenen die het risico lopen geen te hebben. De Kerk is, van nature, geroepen om een ruimte te zijn waarin mensen, volkeren en verschillende culturen leren elkaar te luisteren, elkaar te kennen en elkaar te herkennen in de gemeenschappelijke waardigheid van het zijn kinderen van God.
De relatie tussen geloof en rede is een van de grote thema's van de Franse culturele traditie. In een samenleving die gekenmerkt wordt door technologie en kunstmatige intelligentie, welke bijdrage kan het christelijk denken vandaag leveren aan de vraag wat het werkelijk betekent om mens te zijn?
Dit is, om zo te zeggen, een bijdrage die origineel is voor het christendom, uitgelokt door het mysterie van de Incarnatie om opnieuw na te denken en te begrijpen wat het betekent om mens te zijn in het licht van de Openbaring. Het Tweede Vaticaans Concilie vertegenwoordigde een fundamenteel moment in deze missie in dienst van de mensheid in de afgelopen eeuw, en in deze maanden heeft paus Leo de belangrijkste inhoud ervan in zijn catecheses behandeld.
De positieve ontvangst van zijn eerste encycliekbrief, Magnifica humanitas, getuigt bovendien van de groeiende zoektocht wereldwijd naar een woord dat in staat is mensen en samenlevingen te leiden in het licht van de versnelde ontwikkeling van technologie en kunstmatige intelligentie. Dit hadden we al gezien met de encyclieken van paus Franciscus Laudato si' en Fratelli tutti, vanwege hun boodschap over integrale ecologie en menselijke broederschap.
We kunnen een groeiende aandacht vaststellen, in het licht van steeds grotere uitdagingen, voor wat heilige Paulus VI al noemde een "beschaving van de liefde", die wijst op en oproept tot een andere richting voor groei, in het teken van integrale menselijke ontwikkeling.
Tegenwoordig, in het licht van het lijden van zoveel mensen en de schade die wordt toegebracht aan gehele ecosystemen, is het bijzonder noodzakelijk om de reflectie, sociale dialoog en het luisteren naar het geweten te intensiveren. En de Kerk wil hieraan bijdragen door te tonen hoe geloof en rede elkaar verrijken en gericht zijn op het dienen van het leven.
Hoe kan de Kerk vandaag in dialoog gaan met degenen die niet geloven?
Het moet worden gezegd, in dit verband, dat dialoog altijd plaatsvindt tussen mensen en des te authentieker is, naarmate de gesprekspartners elkaar minder binnen categorieën en definities beperken. Er is altijd, zelfs tussen mensen van verschillende culturen en gevoeligheden, een gemeenschappelijk terrein dat herkend moet worden en waarop men elkaar kan ontmoeten.
Degenen die tot de Katholieke Kerk behoren en deze in verschillende hoedanigheden vertegenwoordigen, moeten zoeken naar wat verbindt en de ontmoeting bevordert, en dan de juiste contouren geven aan en verdiepen wat niet gedeeld wordt. Dit is een stijl waarbinnen individuen en gemeenschappen moeten rijpen, die nooit in één keer verworven wordt, en die niet zelden onderhevig is aan spanningen die mensen kunnen verwonden en uit elkaar drijven.
Meer specifiek wordt dialoog met degenen die niet geloven al aangemoedigd in het Nieuwe Testament. Ik zou twee aspecten willen benadrukken die eruit naar voren komen: de plicht van christenen om altijd te antwoorden, met zachtmoedigheid en respect, aan iedereen die om de reden van hun hoop vraagt (vgl. 1 Pt 3:15); en de bereidheid om te erkennen dat Gods werk vrij is en ons voorafgaat, ons zelfs verrast op plaatsen waar we nog niet zijn aangekomen.
Geloof is een gift, en niemand kan het geloof van een ander meten, en misschien zelfs niet eens dat van zichzelf. Desalniettemin getuigen we in Frankrijk bijvoorbeeld vandaag van een nieuw verlangen naar deze gift, een hernieuwde interesse in het woord van het Evangelie, en keuzes die door jongeren en volwassenen worden gemaakt, die suggereren dat er een toekomst voor het geloof is, zelfs waar ongeloof lijkt te prevaleren.
Wat verwacht de Heilige Stoel van Frankrijk en Europa in het bevorderen van diplomatiek handelen op dit bijzonder delicate moment in de geschiedenis van Europa en de wereld? Kan Parijs opnieuw een drijvende kracht worden voor een Europese politiek die niet alleen op veiligheid is gebaseerd, maar ook op verzoening, solidariteit en multilateralisme?
De diplomatie van de Heilige Stoel moeilt zich voortdurend om te bevestigen dat vrede niet kan worden gereduceerd tot een eenvoudig balanceren van krachten, noch tot een precair evenwicht dat uitsluitend wordt gegarandeerd door afschrikking en een wapenwedloop.
In het licht van de diepe breuklijnen die vandaag de dag het Europese continent en het wereldtoneel verwonden, is de hoop die we uitspreken voor Frankrijk en Europa dat zij de gedurfde visie en vooruitziendheid kunnen herontdekken die de grondleggers van het Europese project inspireerde.
Parijs beschikt, vanwege zijn culturele geschiedenis, zijn onderscheidende juridische traditie en zijn diepgaande humanistische roeping, over de spirituele en politieke middelen om nieuw elan te geven aan een multilateralisme dat vandaag de dag sterk verzwakt is.
Dit betekent uiteraard niet dat legitieme veiligheidsvereisten worden verwaarloosd; in plaats daarvan betekent het dat men moet begrijpen dat een authentieke en blijvende vrede nooit tegen iemand kan worden opgebouwd, maar altijd met de ander, door middel van een gezamenlijke architectuur van verzoening en dialoog die zowel veeleisend als geduldig is.
Verankerd in de bronnen van zijn lange christelijke geschiedenis - die Frankrijk de "oudste dochter van de Kerk" maakt - en puttend uit zijn rijke humanistische erfgoed, is Frankrijk vandaag geroepen deze verheven missie te eren, door de idealen van vrijheid, gelijkheid en broederschap in de wereld te laten schijnen.
De Heilige Stoel vertrouwt er daarom op dat Frankrijk zal weten hoe het die noodzakelijke "creatieve inspanning" naar harmonie kan interpreteren, zodat Europa zich niet terugtrekt op zijn eigen angsten, maar zichzelf opnieuw bevestigt als een vruchtbaar laboratorium van solidariteit, welkom en authentieke integratie.
De ware grootheid van een natie wordt precies gemeten aan haar constante vermogen om trouw te blijven aan het internationaal recht, in combinatie met de onvermoeibare bescherming van de menselijke waardigheid.
Door de logica van fatalisme te verwerpen en vastberaden te investeren in wat de Heilige Vader de "diplomatie van ontmoeting" noemt, kan Parijs een beslissende bijdrage leveren zodat het Oude Continent geen geïsoleerde vesting wordt, maar een baken van hoop, gerechtigheid en verzoening blijft voor de gehele internationale gemeenschap.
De reis komt na de goedkeuring van de wet op hulp bij zelfdoding in Frankrijk. De kwestie van het leven als een ondeelbaar goed zal onvermijdelijk centraal staan. Welke boodschap zal paus Leo XIV op dit punt willen overbrengen?
Confronterend met het mysterie van lijden, ziekte en fragiliteit dat elk mens verenigt, zal de stem van de Heilige Vader niet klinken als een stijve abstracte terechtwijzing, maar eerder als een krachtige oproep tot die gedeelde verantwoordelijkheid die ons aan elkaar bindt, vooral wanneer het leven zwakker en kwetsbaarder wordt.
Het is duidelijk dat de Heilige Stoel dergelijke wetswijzigingen met diepe bezorgdheid en aandacht bekijkt. De positie van de Kerk over deze kwestie is bekend: zij staat voortdurend in verdediging van het leven in al zijn fasen, uitdrukkingen en dimensies, van de conceptie tot de natuurlijke dood.
Paus Leo XIV zal eraan herinneren dat ware compassie in het aangezicht van lijden niet bestaat uit het vergemakkelijken of anticiperen op de onderbreking van het leven, maar uit het nooit in de steek laten van iemand in de eenzaamheid van zijn lijden.
De niet-negotiabele plicht van een burgermaatschappij is om "te zorgen", door concrete antwoorden van nabijheid, zorg en liefde aan te bieden. In dit opzicht zal de oproep van de paus aan Frankrijk een oprechte uitnodiging zijn om de diepste wortels van zijn humanisme opnieuw te ontdekken door effectieve en alomvattende palliatieve zorg en holistische zorg voor de persoon te versterken.
Kiezen om lijden te begeleiden betekent investeren in een sociale alliantie die niet afhaakt in het aangezicht van fragiliteit, maar deze verantwoordelijk op zich neemt. De intrinsieke waardigheid van de mens is niet gekoppeld aan criteria van efficiëntie of biologische gezondheid.
Dientengevolge kan de respons van de staat en de samenleving op lijden niet de vorm aannemen van het invoeren van opties die in de loop van de tijd het risico lopen een verkapte vorm van sociale druk te worden of een shortcut die de verwaarlozing van degenen die alleen zijn verdiept.
De woorden van de paus zullen dit delicate kruispunt met de sensibiliteit van een herder en de helderheid van de opvolger van Petrus aanpakken, niet alleen tot gelovigen sprekend maar tot het geweten van elke goedwillende persoon.
De diepgaande hoop is dat Europa, en Frankrijk in het bijzonder, zal blijven baseren op zijn sociale verbond op het fundamentele principe van het waarborgen van de menselijke waardigheid, waar zorg voor en bescherming van leven dat door lijden wordt gekenmerkt altijd de ware maatstaf zal blijven voor de vooruitgang van een beschaving.
De paus gaat naar Lourdes, een bestemming voor veel pelgrimages en een plek waar lijden en menselijke kwetsbaarheid gebed en hoop worden. Wat bevestigt Lourdes vandaag?
Lourdes, vandaag zoals gisteren, manifesteert de tederheid van de Moeder van God jegens de mensheid. Bij de Grot van Massabielle komen katholieke gelovigen en veel andere mensen van over de wereld samen om hun pijn, lijden, hoop en dankbaarheid toe te vertrouwen.
In dit opzicht manifesteert Lourdes de eenheid van de mensheid, die in Maria een maternale figuur herkent die luistert en consolerend is. Wanneer één lid lijdt, lijdt het hele lichaam, en wanneer één lid geneest, wordt het hele lichaam opgetild.
Bij Lourdes ervaart men daarom broederlijkheid in het leven: leven dat wordt bemind, leven dat wordt verzorgd, leven dat soms lijden met zich meebrengt, maar altijd een gedeeld leven is, omdat het een onschatbare gift van God is die ons allemaal broeders en zusters in de mensheid maakt.
Paus Leo zal ook Metz bezoeken, een stad die nauw verbonden is met de figuur van Robert Schuman, een van de grondleggers van Europa samen met De Gasperi en Adenauer, die verzoening tussen volkeren zag als de weg naar de opbouw van een nieuw continent. Welke herinnering komt er naar ons toe vanuit die oorspronkelijke christelijke visie op Europa?
Bij het lezen van de teksten van Schuman, evenals die van de andere grondleggers, wordt expliciet gesteld dat de basis van hun idee van Europa ligt in het concept van "christelijke broederlijkheid".
Na de gruwelen van de Tweede Wereldoorlog, die een negatieve piek van broederlijke geweld vormde, voortgezet door een duidelijke visie van overheersing van man over man, in het licht van een visie op de mensheid die, geen God meer als referentiepunt hebbend, geloofde dat ze geen grenzen had in de uitoefening van haar macht, stelt christelijke broederlijkheid daarentegen een diepgaand respect voor de naaste voor, die ieder persoon wordt opgeroepen te beminnen als zichzelf, in een kindschap dat voortkomt uit een gezamenlijke Vader.
De fundamentele waarden van de menselijke persoon, zoals vrijheid, gelijkheid en de waardigheid van arbeid, die tot de Europese waarden behoren die in de verdragen worden genoemd, vinden hun fundament precies in dit idee van christelijke broederlijkheid.
Ik denk daarom dat het belangrijk is om in gedachten te houden dat we deze waarden niet kunnen blijven handhaven en concreet kunnen implementeren zonder te overwegen dat het moderne Europa, volgens de gedachten en intenties van zijn oprichters, is geboren uit het christendom zelf, dat min of meer als het zuurdesem is dat het deeg doet rijzen.
Vanuit dit perspectief van broederlijkheid begrijpt men de logica van het delen van middelen die Schuman in zijn Verklaring uiteenzet, zodat kolen en staal instrumenten van samenwerking en ontwikkeling konden worden in plaats van een voorwendsel voor nieuwe geschillen, en zodat een nieuwe oorlog tussen voormalige strijdende partijen niet alleen ondenkbaar zou zijn, maar ook materieel onmogelijk.
De paus heeft zich in het afgelopen jaar herhaaldelijk uitgesproken tegen herbewapening en de dwaasheid van de enorme stijging van middelen die aan wapens worden besteed. Welke rol kan Europa herontdekken om trouw te blijven aan de geest van de grondleggers?
De Verklaring van Schuman van 1950 begint: "Wereldvrede kan niet worden gewaarborgd zonder creatieve inspanningen die evenredig zijn aan de gevaren die deze bedreigen."
Wanneer de vrede wordt bedreigd, kan men zich beperken tot het nastreven van het adagium si vis pacem para bellum, of men kan "creatieve inspanningen" in de praktijk brengen, zoals de oprichting van de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal was.
Deze intuïtie beëindigde de geest van revanche tussen Duitsers en Fransen en maakte de langdurige periode van vrede mogelijk waarvan we nog steeds profiteren.
Ook vandaag zijn "creatieve inspanningen" mogelijk, ook door gebruik te maken van de ervaringen van dialoog die in deze decennia binnen de Gemeenschapsinstellingen en onder de lidstaten zijn ontwikkeld.
Zulke "inspanningen" vereisen echter een duidelijke erkenning door allen dat de uitdagingen voor ons alleen kunnen worden aangegaan als het idee rijpt dat Europa geen superstructuur is, maar een echte entiteit waarin de verscheidenheid van zijn leden wordt geharmoniseerd door een gezamenlijke visie en een gezamenlijke wil op het gebied van buitenlands beleid.
In dit opzicht kan een Europa dat in staat is een gedeelde diplomatieke visie te ontwikkelen, zijn onderhandelingsmogelijkheden beter benutten en zijn morele invloed uitoefenen, zelfs in het licht van degenen die geloven dat de dreiging van geweld overtuigender is.
Misschien is dit precies waar de creatieve inspanning om draait: mensen doen begrijpen dat een overtuigende boodschap, duidelijk uitgesproken met één stem, sterker is dan enige demonstratie van kracht.
Wat is uw persoonlijke hoop voor deze reis?
Ik hoop dat deze apostolische reis niet zal worden uitgeput binnen het kader van journalistieke verslaggeving, maar dat zij een generatief proces kan inaugureren, een langdurige reis die in de eerste plaats de jongere generaties kan betrekken, die geroepen zijn om de complexe uitdagingen van een tijdperk dat een diepe transitie ondergaat, te erven.
In een tijd waarin de vooruitzichten voor morgen vaak worden vertroebeld door angst of teleurstelling, trachten de aanwezigheid en woorden van de Heilige Vader een zaadje van vertrouwen te zijn en een uitnodiging om ons niet te resigneren in de logica van fragmentatie, polarisatie en individualisme.
De hoop is dat dit bezoek kan bijdragen aan het ontwaken van de mooiste en nobelste energieën van de samenleving, wijzend op paden waarin technologische ontwikkeling en economische dynamiek niet als doelen op zich worden beschouwd, maar rigoreus in dienst blijven van de integrale ontwikkeling van de menselijke persoon.
Kijkend naar de komende decennia, hoop ik dat Frankrijk in staat zal zijn om gebruik te maken van de buitengewone rijkdom van zijn spirituele, civiele en culturele erfgoed om vooruitziende antwoorden te bieden op de grote ethische en sociale vragen van deze eeuw.
We willen dat deze reis aanleiding geeft tot hernieuwd dynamisme: een grote open werkplaats van gedachten en acties waarin gelovigen en niet-gelovigen samen kunnen lopen en werken.
Alleen door vandaag solide fundamenten te leggen, gebaseerd op gerechtigheid en intergenerationele verantwoordelijkheid, zullen we in staat zijn aan degenen die na ons komen een wereld door te geven die authentiek broederlijker is en een verzoende aarde.
Bedankt voor het lezen van ons artikel. U kunt op de hoogte blijven door u in te schrijven voor onze dagelijkse nieuwsbrief. Klik hier.
