Inspiratie: gebed en gedicht voor caritas bijeenkomsten
RKKERK.NL |
15 juni 2026
Dit bericht is met toestemming overgenomen. Klik hier voor het originele bericht.
In het aartsbisdom Utrecht worden basiscursussen verzorgd voor de caritas instellingen die actief zijn. Geopend wordt met gebed, afgesloten met een gedicht. Ter inspiratie voor uw bijeenkomst.
Goede God,
Bron van alle barmhartigheid, wij danken U voor de geest van caritas, voor iedere daad van liefde, troost en zorg.
Zegen allen die zich inzetten voor de armen, de eenzamen, de zieken en de vergeten mensen. Geef dat wij, als gemeenschap, niet alleen spreken over liefde, maar haar ook zichtbaar maken in ons dagelijks leven.
Leer ons delen zonder terughoudendheid, helpen zonder oordeel, en dienen met deemoed, naar het voorbeeld van Jezus Christus.
Mag caritas een licht van hoop blijven in de wereld, een teken van Uw aanwezigheid voor iedereen die nood heeft aan warmte en vrede.
Amen.
Gedicht: Caritas in de parochie
Waar deuren openstaan in stille straten,
waar mensen komen met hun zorg en pijn, daar klinkt de roep van liefde zonder praten, daar wil de Kerk een teken van Gods goedheid zijn.
De RK Caritas, gedragen door vertrouwen, ziet om naar wie het moeilijk heeft vandaag.
Met helpende handen die bruggen bouwen, en aandacht schenken zonder oordeel of vraag.
De parochiële Caritasinstellingen waken, dicht bij de mensen, midden in de buurt.
Zij weten hoe kleine gebaren raken,
wanneer het leven onverwacht wordt gestuurd.
Een boodschappentas, een luisterend oor,
een bijdrage als de nood hoog is gestegen;
geen groot vertoon, maar liefde die gaat door,
als een stille stroom van hoop en zegen.
Geworteld in geloof, in woord en daad,
geïnspireerd door Christus’ mededogen,
gaat Caritas de weg die voor ons staat,
met open hart en liefdevolle ogen.
Zo groeit gemeenschap, sterk en warm verbonden,
waar niemand wordt vergeten of alleen.
En in het helen van de kleine wonden,
schijnt Gods barmhartigheid door alles heen.
Laudato Si’ Alliantie deelt liturgisch materiaal voor Wereldgebedsdag voor de Schepping 2026
Dit bericht is met toestemming overgenomen. Klik hier voor het originele bericht.
Na de zomer vieren kerken overal ter wereld de Wereldgebedsdag voor de zorg voor de schepping, gevolgd door de Scheppingsperiode. De Laudato Si’ Alliantie biedt voor deze dag en periode liturgische handreikingen, met voorbeeldvieringen, praktische tips, liedsuggesties en een overweging van mgr. De Korte, bisschopreferent voor Kerk en Samenleving.
Ineke Roex, coördinator van de Laudato Si’ Alliantie NL: “Als in september alles weer begint, denken we ook aan het begin van de schepping. Dat vieren we met dankzegging, voorbede en praktische zorg voor de schepping. Plant bijvoorbeeld samen een vruchtboom, ga samen buiten zingen of organiseer een maaltijd met streekproducten.” Met de Liturgische handreiking is het bijvoorbeeld mogelijk om een samenkomst voor te bereiden rondom de thema’s ‘vrede’ en ‘levend water’.
Vruchten van vrede en gerechtigheid
Bisschop Gerard de Korte, referent voor Kerk en Samenleving, beschrijft in zijn overweging de aarde als wijngaard, die aan de mensen is gegeven: “Niet om uit te buiten, te vernielen of de verspillen. Maar juist om haar goed te beheren en te behoeden en tot bloei te brengen. Wij zijn geroepen om vruchten voort te brengen die recht doen aan de Schepper en al zijn schepselen. Het gaat om vruchten die horen bij het verbond dat God in Christus met ons gesloten heeft. Vruchten van geloof, hoop en liefde, van vrede en gerechtigheid. Vruchten die recht doen aan de kleinen en de kwetsbaren; mensen, planten en dieren.” Hij voegt er aan toe: “Hierover mag het gaan in de Scheppingsperiode, waarin ook de Vredesweek valt.”
Over de Scheppingsperiode wereldwijd
Van 1 september tot 4 oktober (feestdag Sint Franciscus) besteden christenen wereldwijd extra aandacht aan de zorg voor de schepping – in vieringen, acties en ontmoetingen. Ook in Nederland groeit, dankzij de encycliek Laudato si’ het bewustzijn dat deze zorg thuishoort in het hart van geloof en liturgie. Dit uit zich in scheppingsvieringen, duurzame maaltijden, natuurwandelingen en schoonmaakacties. Op allerlei niveaus kunnen christenen stilstaan bij de opdracht om zorg te hebben voor de schepping.
Eerste encycliek paus Leo XIV over een ‘Beschaving van liefde’ in het digitale tijdperk
Dit bericht is met toestemming overgenomen. Klik hier voor het originele bericht.
Op 25 mei 2026 verscheen de eerste encycliek van paus Leo XIV: ‘Magnifica humanitas: over de bescherming van de mens in het tijdperk van kunstmatige intelligentie’. ‘Ik hoop dat wereldwijd veel mensen kennisnemen van deze eerste encycliek van paus Leo XIV’, zegt mgr. Van den Hende, voorzitter van de Nederlandse Bisschoppenconferentie in een reactie.
“Deze encycliek is de eerste van de hand van paus Leo XIV. Hij maakt daarmee concreet wat hij bij zijn aantreden en naamkeuze al liet weten. Waar Leo XIII de waardigheid van de menselijke persoon centraal stelde in zijn encycliek Rerum Novarum (1891) in de context van de ingrijpende ontwikkelingen als gevolg van de industrialisatie, zo heeft onze huidige paus Leo XIV in het kader van de huidige ongekende ontwikkelingen op het vlak van kunstmatige intelligentie opnieuw de waardigheid van iedere menselijke persoon als beeld van God benadrukt”, aldus mgr. Van den Hende.
“Meerdere keren verwijst paus Leo naar de uitdrukking ‘beschaving van liefde’ die door paus Paulus VI werd geïntroduceerd om aan te geven dat de Kerk met de Heer mag bouwen aan het koninkrijk van God onder meer door de evangelisatie van de sociale sector, en -zoals de katholieke sociale leer zegt- door de bouw van een stad voor de mens die meer humaan is omdat die meer de vorm aanneemt van het koninkrijk van God.”
Technologie weerspiegelt waarden
De huidige tijd wordt gekenmerkt door de snelle ontwikkeling van moderne technologieën zoals digitalisering, kunstmatige intelligentie en robotica. Volgens paus Leo kunnen deze veel goeds brengen – zoals betere gezondheidszorg, onderwijs en bescherming van de aarde – maar ook leiden tot verdeeldheid, uitsluiting en nieuwe vormen van onrecht. Technologie is daarom nooit volledig neutraal. Zij weerspiegelt de waarden van degenen die haar ontwikkelen en gebruiken.
“Cruciale vragen dringen zich aan ons geweten op en kunnen niet langer worden ontweken”, zegt de paus. “Waar gaan we heen? Op welk doel willen we ons richten? Welke richting moeten we als mensen en als menselijke gemeenschap inslaan?” Hij roept op kritisch na te denken over de richting waarin de mensheid zich ontwikkelt. Daarbij beschrijft hij de sociale leer van de Kerk als “een proces van gezamenlijk onderscheidingsvermogen”.
Waarheid als gemeenschappelijk goed
De paus spreekt over waarheid als “een gemeenschappelijk goed”, over de waardigheid van arbeid en over het belang van vrijheid in een digitale samenleving: mensen mogen niet afhankelijk of uitgebuit worden door technologie en commercie.
Over waarheid waarschuwt hij dat digitale platforms en kunstmatige intelligentie grote invloed hebben op publieke en politieke communicatie. Technologieën die bedoeld zijn om dialoog en participatie te bevorderen, worden vaak gebruikt om misleidende verhalen te verspreiden en het onderscheid tussen waarheid en onwaarheid te vervagen. AI versterkt zo de verspreiding van desinformatie.
De zoektocht naar waarheid is volgens de paus essentieel voor een gezonde democratie. Democratie draait niet alleen om regels en procedures, maar ook om gedeeld respect voor feiten en een gezamenlijke inzet voor het algemeen welzijn.
Iedereen draagt verantwoordelijkheid
Denken “dat de problemen te groot zijn en wij te klein, en dat onze keuzes daarom geen verschil kunnen maken” noemt paus Leo “een subtiele verleiding” en “een beleefde vorm van berusting, vaak vermomd als realisme”.
Hij zegt ook: “We hebben allemaal ons eigen werkterrein, en juist daar – en nergens anders – moeten we kiezen of we de mentaliteit van geweld willen aanwakkeren, al is het maar door onverschilligheid, cynisme, leugens of haat, of dat we de mentaliteit van vrede willen bevorderen, met waarheid, gematigdheid, verbondenheid en zorgzaamheid.”
Paus Leo verwijst daarbij naar de woorden van Jezus op Paaszondag: “Vrede zij met u!” “Met deze woorden heb ik de Kerk en de wereld begroet op de dag van mijn verkiezing tot opvolger van Petrus”, schrijft hij. “Ik wil ze nu herhalen en iedereen uitnodigen om voor deze gave te bidden. Laten we nooit ophouden te bidden voor vrede en ons te blijven inzetten om die vrede te verwezenlijken in onze onderlinge relaties en in de samenleving.”
Laudato Si’ Alliantie komt met handreiking voor groene geloofsrituelen voor kerkelijk gebruik
Dit bericht is met toestemming overgenomen. Klik hier voor het originele bericht.
Kerken en geloofsgemeenschappen die aandacht willen geven aan zorg voor de schepping kunnen gebruikmaken van een nieuwe liturgische handreiking met zogenoemde groene geloofsrituelen. De Liturgische handreiking groene geloofsrituelen is ontwikkeld door de Laudato Si’ alliantie NL, A Rocha Nederland en GroeneKerken.
‘In veel parochies en kerkelijke gemeenschappen leven vragen en gevoelens rond klimaatverandering, achteruitgang van biodiversiteit en milieuproblematiek. Deze thema’s raken niet alleen het dagelijks leven, maar ook het geloof en de manier waarop gelovigen hun verbondenheid met God en de schepping beleven. De nieuwe handreiking wil ondersteunen bij het een plaats geven van deze ervaringen in liturgie en gemeenschapsleven’, zeggen de initiatiefnemers.
De handreiking biedt twaalf rituelen die gebruikt kunnen worden in vieringen en bijeenkomsten, zowel in de kerk als in de buitenlucht. Daarbij is aandacht voor het gebruik van zintuigen en lichamelijke betrokkenheid.
Aanleiding
‘Aanleiding voor de publicatie was het symposium Groene geloofsrituelen in 2025. Tijdens dit symposium wisselden theologen, filosofen en kerkgangers ervaringen uit over rituelen die ruimte bieden aan rouw om ecologisch verlies en aan hoop op herstel. De behoefte aan praktische voorbeelden vormde de basis voor het samenstellen van de handreiking,’ schrijven de uitgevers van de handreiking.
De rituelen sluiten onder meer aan bij het ritme van de seizoenen en bij momenten in het kerkelijk jaar. Ook wordt gewerkt met eenvoudige symbolen, zoals stenen, water of kaarsen, die helpen om de relatie tussen mens, geloof en schepping zichtbaar en tastbaar te maken.
De Liturgische handreiking groene geloofsrituelen is gratis digitaal beschikbaar via de websites van de betrokken organisaties. Een gedrukte versie kan worden besteld via deze link op de Laudato Si’ Alliantie NL-website voor 12.50 per stuk.
Paus Leo XIV publiceert eerste encycliek, Magnifica humanitas, op Tweede Pinksterdag
Dit bericht is met toestemming overgenomen. Klik hier voor het originele bericht.
De eerste encycliek van paus Leo XIV, met de titel Magnifica humanitas (Prachtige menselijkheid), over het behoud van menselijkheid in het tijdperk van kunstmatige intelligentie, wordt uitgebracht op Tweede Pinksterdag, maandag 25 mei. De presentatie in aanwezigheid van de paus met diverse sprekers staat gepland voor diezelfde dag in het Vaticaan.
De encycliek is ondertekend door paus Leo XIV op vrijdag 15 mei, de 135e verjaardag van de publicatie van paus Leo XIII’s encycliek Rerum novarum. Magnifica humanitas wordt de 25e om 11.30 uur gepresenteerd in de Synodezaal van het Vaticaan.
Sprekers
Sprekers zijn kardinaal Víctor Manuel Fernández, prefect van het dicasterie voor de Geloofsleer; kardinaal Michael Czerny, S.J., prefect van het dicasterie voor het bevorderen van integrale menselijke ontwikkeling; professor Anna Rowlands, theoloog en hoogleraar aan de Universiteit van Durham (Verenigd Koninkrijk); Christopher Olah, medeoprichter van Anthropic (VS) en hoofd onderzoek naar de interpreteerbaarheid van kunstmatige intelligentie; en professor Leocadie Lushombo, I.T., hoogleraar politieke theologie en katholiek sociaal denken aan de Jesuit School of Theology / Santa Clara University in Californië (VS).
Laatste spreker is kardinaal staatssecretaris Pietro Parolin, gevolgd door een toespraak en zegen door paus Leo XIV. De encycliek Magnifica humanitas wordt zo spoedig mogelijk na verschijning in het Nederlands vertaald en uitgegeven.
Bericht en foto via vaticannews.va.
Kijk voor meer informatie over Pinksteren op vier.nu
Paus Leo XIV in Afrika: oproep tot rechtvaardigheid, vrede en dialoog
Dit bericht is met toestemming overgenomen. Klik hier voor het originele bericht.
Van maandag 13 april tot en met donderdag 23 april bezocht paus Leo XIV Algerije, Kameroen, Angola en Equatoriaal-Guinea. Dit was zijn derde buitenlandse reis sinds het begin van zijn pontificaat. Na zijn bezoek aan het Midden-Oosten in 2025, zijn ééndaagse bezoek aan Monaco op 28 maart 2026 bracht zijn derde bezoek hem naar het Afrikaanse continent, waar het katholicisme groeit.
In vier verschillende Afrikaanse landen sprak hij met vier presidenten, diplomatieke staf en lokale gemeenschappen. Hij vroeg aandacht voor sociale problemen en steeds weer benadrukte paus Leo het belang van rechtvaardigheid, vrede en dialoog.
Algerije: dialoog, promotie van broederschap en oecumene
In Algerije, een land met een bevolking van ongeveer 48 miljoen inwoners waarvan 97-99 procent islamitisch, bezocht paus Leo de grote moskee van Algiers, één van de grootste moskeeën ter wereld. Het programma omvatte een rondleiding door de moskee, het maken van een officiële foto en het ondertekenen van het Book of Honour, waarin de paus schreef: “Moge de barmhartigheid van de Allerhoogste het edele Algerijnse volk en de gehele mensheid bewaren in vrede en vrijheid.”
Foto: grote moskee van Algiers
Ontmoeting met de lokale gemeenschap
Na het bezoek aan de moskee bracht Paus Leo een bezoek aan de basiliek Notre-Dame d’Afrique in Algiers. Hier ontmoette hij de lokale gemeenschap, riep hij op tot broederschap met moslims en moedigde hij vrede en eenheid aan. Een moslima die aanwezig was verwoordt haar ervaring als volgt: “We hebben de grote vreugde gehad deze man van vrede, met een immens groot hart, te mogen ontvangen. Ik had het geluk hem te ontmoeten, en het was een diep ontroerend moment om hem op onze grond te zien. Dat herinnert ons eraan hoe broederschap muren en obstakels overstijgt. Ik was bijzonder blij voor mijn christelijke vrienden, omdat ik besef wat de paus voor hun gemeenschap betekent. Maar daarbuiten was het ook heel mooi om moslims en christenen samen te zien, die dit historische moment gezamenlijk beleefden.”
Terug naar de wortels: Augustinus van Hippo
De pauselijke reis naar Algerije had ook een persoonlijke betekenis voor paus Leo XIV omdat hier de stad Annaba – in de oudheid bekend onder de naam Hippo – ligt, de stad waar Sint Augustinus bisschop was van 395 tot zijn dood in 430 na Christus. De paus noemde het een zegen dat hij de gelegenheid had om de plaatsen te bezoeken die verbonden zijn met het leven van de kerkvader Augustinus, die aan de oorsprong staat van monastieke orde waartoe ook de paus behoort, de Augustijnen.
Foto: De paus in Hippo met op de achtergrond de basiliek Sint Augustinus
Kameroen: oproep tot vrede, rechtvaardigheid en solidariteit
Het tweede Afrikaanse land dat paus Leo bezocht was Kameroen, een land met ongeveer 30 miljoen inwoners waarvan 60-65 procent christelijk, 20-25 procent islamitisch en 5-10 procent aanhanger is van traditionele Afrikaanse religies.
Tijdens zijn preken in Kameroen benoemde paus Leo de vele vormen van armoede en onrechtvaardigheid in het land en hij riep zijn gehoor op om af te zien van elke vorm van misbruik en geweld. Hij beschreef de jonge mensen in het land als de hoop van het land en van de Kerk, terwijl hij ook de gevaren benoemde van werkloosheid, uitsluiting en sociale ongelijkheid.
Naast de katholieke gemeenschappen die hij bezocht had de paus ook een ontmoeting met islamitische leiders.
Foto: Paus met de president van Kameroen
Angola: oproep tot hoop en rechtvaardigheid
In Angola, een land met ongeveer 37 miljoen inwoners en een snelle bevolkingsgroei is meer dan driekwart van de bevolking katholiek, daarnaast is 10-15 procent van de bevolking traditioneel religieus. Het land is rijk qua grondstoffen maar er is grote armoede onder grote delen van de bevolking en veel corruptie. Gezondheidszorg en onderwijs schieten te kort.
Foto: Angolezen wachtend op de paus in Kilamba. Paus Leo: “Ik kom in de eerste plaats naar Afrika als pastor, als hoofd van de Katholieke Kerk, om samen te zijn met, te vieren, te bemoedigen en samen op te trekken met alle katholieken in Afrika.”
Foto: Paus met bisschoppen Angola
Paus Leo beschreef in zijn preken het lijden van Angola: een lange burgeroorlog met een nasleep van vijandschap en verdeeldheid, verkwiste bronnen en armoede. Toch riep hij op weer hoop te vinden, zoals eens ook de leerlingen van Jezus die op weg waren naar Emmaüs. Ook riep hij de elites op om het algemene belang te plaatsen boven hun eigen belang. Hij benadrukte dat het sociale leven afhangt van relaties die teruggaan op waardigheid en wederzijds respect. “Zonder vreugde is er geen vernieuwing; zonder ontmoeting is er geen politiek; zonder de ander is er geen rechtvaardigheid”.
Equatoriaal-Guinea: oproep om te bouwen aan een hoopvolle toekomst
Het vierde en laatste land dat paus Leo bezocht was Equatoriaal-Guinea. In dit kleine land wonen 1,8 miljoen inwoners. Het land is relatief rijk door olie. 85-90 procent is katholiek. Het grootste probleem in dit land is extreme ongelijkheid en een autoritair regime, het land wordt geleid door één van de langst zittende leiders ter wereld. Er is corruptie en nepotisme en er zijn slechte publieke voorzieningen.
Paus Leo riep de christenen in het land op om hun lot in eigen hand te nemen, het evangelie te verkondigen en met elkaar te bouwen aan een hoopvolle toekomst. Hij inaugureerde de Nationale Universiteit, de León XIV Campus, bezocht een psychiatrisch ziekenhuis, een technologische school en een gevangenis.
Sprekend over de politieke en sociale uitdagingen waarmee veel Afrikaanse landen worden geconfronteerd, benadrukte paus Leo het belang van dialoog. “Het leven bloeit alleen in ontmoeting. In het begin is er dialoog.”
Foto: dansende menigte in de regen, wachtend op de paus
Foto: gevangenis in Equatoriaal Guinea
Afrika, bron van vreugde en hoop
Na 11 intensieve dagen kwam er een einde aan de reis door een continent in beweging. Paus Leo beschreef Afrika als bron van vreugde en hoop voor de wereld en hij verwees daarbij vooral naar de jongere generaties. “De jongeren en de armen blijven dromen, blijven hopen en nemen geen genoegen met wat al bestaat,” zei hij. “Dit”, vervolgde hij, “vormt een diepere kracht voor verandering dan politieke programma’s alleen.”
Foto: Paus laat duif los na Vredesbijeenkomst in Kameroen.
Verslag: Marie-Heleen Lüchinger, beleidsadviseur Interreligieuze dialoog en Oecumene. Foto’s via: vaticannews.va. Klik op de foto’s voor een vergroting.
Bisschoppen schrijven brief over vrede en gerechtigheid in deze tijden van onrust en conflicten
Dit bericht is met toestemming overgenomen. Klik hier voor het originele bericht.
De Rooms-Katholieke Bisschoppen van Nederland publiceerden op 15 april een brief met de titel ‘Vrede en Gerechtigheid. Houvast in onzekere tijden’. Zij adresseren hierin de huidige onrust in een veranderende wereld. ‘De veranderingen van de wereldorde leiden tot onrust, instabiliteit en conflicten. Ook in Nederland merken we de gevolgen daarvan, voor onze vrijheid, welvaart en veiligheid.’ Het geloof biedt in tijden als deze houvast, zeggen de bisschoppen.
‘Te midden van alle veranderingen vinden we houvast, richting, hoop en troost in ons geloof dat oproept te bidden voor en te werken aan vrede en gerechtigheid.’ De oproep aan gelovigen om mee te bidden voor vrede en gerechtigheid gebeurt in eenheid met de voortdurende aandacht die paus Leo XIV vraagt voor ongewapende en ontwapenende vrede langs de weg van dialoog en gebed.
Legeraalmoezeniers
De brief van de bisschoppen past in de lijn van het overleg dat zij recent voerden met twee legeraalmoezeniers en diakens, J.P. Thöni en E. Sengers van het militair ordinariaat (of legerbisdom). Zij spraken met de bisschoppen over hoe de huidige onrust in de wereld in het leger wordt gevoeld en ook wat het betekent voor geloofsvragen waar veel militairen juist ook in tijden van spanning mee bezig zijn. De vraag naar geestelijke bijstand neemt toe met de toenemende dreiging.
Wat wordt er van kerken en gelovigen gevraagd?
Ook werd besproken wat de bisdommen en de parochies kunnen betekenen in het gebed voor en de omgang met katholieke militairen. De dreiging werd actueel genoemd maar niet acuut. Kerken kunnen bijdragen bij het weerbaarder maken van de samenleving als er sprake is van een ramp of crisis. Daarbij is het ondersteunen en bijstaan van mensen in nood voor de Rooms-Katholieke Kerk een vanzelfsprekende taak. Eerder namen de bisschoppen al kennis van het advies van het Interkerkelijk Contact in Overheidszaken (CIO) hieromtrent en zij adviseren ook parochies om daar kennis van te nemen. In afstemming met wat de aalmoezeniers hebben gedeeld levert dat direct een aantal concrete aanbevelingen op voor gelovigen en parochies:
Individueel
Veiligheid en weerbaarheid is niet iets wat alleen defensie doet, maar gaat de hele samenleving aan. Iedereen is opgeroepen bij te dragen aan het welzijn van anderen, en daarmee aan de vrede en veiligheid van anderen. Iedereen kan zich dus ook persoonlijk afvragen wat de beste plek is voor hem of haar om anderen te dienen. Gebed voor vrede en gerechtigheid en voor de militairen wordt aan iedereen gevraagd.
Parochies en geloofsgemeenschappen
De bisschoppen roepen hun parochies en geloofsgemeenschappen van harte op acties rond weerbaarheid en veerkracht vanuit de kracht van de kerk vorm te geven: zingeving, gemeenschap en omzien naar elkaar. Vanuit die kracht gezien kan de volgende vraag worden beantwoord: welke rol kan de parochie/geloofsgemeenschap vervullen wanneer er een ramp of crisis zich voordoet en welke voorbereidingen zijn daarvoor nodig? Wat is haalbaar voor en passend bij onze parochie/geloofsgemeenschap?
Concreet kan worden gedacht aan extra inzet op het opbouwen van contacten in de eigen omgeving. Het gaat hier om contact met andere (maatschappelijke) organisaties maar met nadruk ook met de lokale gemeentelijke overheid. Een visie over hoe de kerkelijke gebouwen gebruikt kunnen worden in geval van grootschalige nood, bijvoorbeeld als Rode Kruispost, is een ander beslispunt. Allereerst kunnen kerken een plek zijn waar troost en aandacht gegeven wordt, een kaarsje kan branden en ruimte is om te bidden en hoop te putten.
‘Samen met u sluiten wij ons van harte aan bij het vredesgebed van de paus. Zijn oproep te bidden voor en te blijven werken aan vrede en gerechtigheid is een houvast in veranderende tijden. Nu wij onderweg zijn naar Pinksteren, moge de Heilige Geest ons die vrede schenken’, zo besluiten de bisschoppen hun brief.
Dit bericht is met toestemming overgenomen. Klik hier voor het originele bericht.
Is zelfredzaamheid wel zo wenselijk als we denken? Een beschouwing over afhankelijkheid, rijkdom en autonomie, die laat zien waarom mens-zijn begint bij samenleven in plaats van alleen overeind blijven.
Zelfredzaamheid is een verwarrend begrip. Het wordt veel gebruikt in de ouderenzorg. Daar staat het begrip tegenover zorgafhankelijkheid. Het is inderdaad heel prettig om zelf naar het toilet te kunnen gaan en niet afhankelijk te zijn van een zorgmedewerker die daarbij moet helpen. Toch bekruipt me het gevoel dat dit ook economische begrippen zijn. Voor de ene patiënt, met zoveel zelfredzaam-punten, krijgt men minder geld of zorgtijd dan voor de andere patiënt, die veel minder zelfredzaam-punten heeft gescoord. Daar komt bij dat zelfredzaamheid er heel anders uitziet als je arm bent of rijk.
Voor mij als theoloog en filosoof hebben zulke woorden nog een hele andere lading. Zelfredzaamheid lijkt mij eerder een begrip dat niet over mensen gaat. Zijn mensen niet vooral samenlevers? Zeker, er bestaan kluizenaars. En ja, er zijn mensen die schijnbaar heel goed in hun eentje kunnen leven. Toch vormen deze kluizenaars en succesvolle alleen-levers een heel klein aantal.
Afhankelijk vanaf het begin
Tijdens de zwangerschap is er een 100% afhankelijkheid in het leven van elke beginnende mens. Sterft in die eerste maanden de moeder, dan sterft ook het kind. Mochten we ooit een machine uitvinden die ons nageslacht negen maanden kan dragen tot de geboorte, dan verandert dat natuurlijk niets aan onze afhankelijkheid. Na de geboorte duurt die afhankelijkheid van onze ouders in steeds wisselende vormen voort tot ver voorbij onze puberteit.
Die afhankelijkheid gaat nooit voorbij. Wie zou ik zijn zonder huisarts? Zonder supermarkt? Zonder vakkenvullers in de supermarkt. Wie zou ik zijn zonder vrienden, of zonder les te krijgen? Kunnen we zonder metselaar of stratenmaker? Kijkend naar mijn professie: kan een mens leven zonder betekenis te vinden in zijn bestaan? Zonder mensen die die betekenis stukje bij beetje helpen oplichten?
Daarom zou ik liever spreken van een ‘samenredzaamheid’ of beter nog van samenleven. We zijn als mensen ontworpen om met elkaar te leven, niet alleen. Neem onze mond: we ademen, eten, drinken, zoenen en praten met onze mond. En elk van die dingen is van levensbelang. We kunnen niet zonder zuurstof, evenmin zonder eten, niet zonder drinken, niet zonder aanraking. En ook niet zonder uitwisseling van gedachten.
Arm en rijk
Een verhaal over twee leeftijdgenoten, de heren x en y. Ze beschikken over dezelfde talenten. Allebei goed in dezelfde dingen. En allebei talentloos op dezelfde terreinen. Er is één verschil: meneer x is een rijk man, meneer y knoopt met de grootste moeite de financiële eindjes net niet aan elkaar.
Als het gaat om dingen die persoon x niet goed zelf kan, zal hij die, omdat hij rijk genoeg is, inkopen. Hij huurt een tuinman in, of een loodgieter. Iemand die de auto repareert. Of die kan adviseren over een verzekering. Hij is de klant en voelt zich de koning. Hij is de werkgever en voelt zich de baas. Zelfs de zorg voor zijn kind kan hij inkopen. De mensen om meneer x heen zien in hem iemand die al die dingen naar zijn hand kan zetten. Een succesvol en machtig man, onafhankelijk en autonoom.
Persoon y is dus net zo talentloos in bovengenoemde dingen maar arm. Hij kan zulke hulp niet inkopen maar moet alles zelf doen. En omdat persoon y die taken net zo slecht kan als meneer x wordt het niet bijzonder succesvol. Het tuinpad ligt ongelijk. De afvoer blijft lekken. Bankzaken verlopen klungelig en omgaan met de overheid rampzalig. Persoon y voelt zich gestrest en altijd de Sjaak, een armoedzaaier en afhankelijk van hulp. Mensen om hem heen zeggen: ‘het wordt nooit wat met zo’n vent. Hij is bepaald niet zelfredzaam en voor zijn kind kan hij ook niet goed zorgen, moeten we Veilig Thuis niet bellen?’
Als we dit woord zelfredzaamheid gebruiken in onze omgang met arme mensen vragen we dingen van hen die we nooit vragen van een rijke. De overheid stuurt naar alle burgers onbegrijpelijke brieven die een rijke meteen doorstuurt naar zijn advocaat of zijn belastingadviseur omdat hij er zelf niets mee kan. Zo loopt hij geen meevaller mis. De arme kan ook niets met de brief, legt hem terzijde en krijgt een boete wegens wanbetaling.
Autonomie
Autonomie is daarmee vooral voor rijke mensen en betekent een soort ‘onafhankelijkheid’. Iedereen moet voor zichzelf opkomen, tot zijn/haar recht kunnen komen, eigen keuzes kunnen maken en streven naar zijn eigen welzijn en welvaart. Een begin van mensen die met de ruggen naar elkaar hun eigen ding doen en vanuit hun eigen bubbel niet begrijpen waar anderen mee bezig zijn.
Samen leven
Alleen leven hoort niet bij mensen. Het wordt tijd dat we ons overnieuw realiseren dat we niet zelfredzaam hoeven te zijn. Dat we samen onze levens pas echt succesvol kunnen leven. Dat we elkaar mogen zien, mogen horen en waarderen. Dat we onze talenten kunnen inzetten voor elkaar. Dat we elkaar om hulp mogen vragen. Dat is niet zwak, maar eerlijk en menselijk. Ons leven is leven met afhankelijkheid en kwetsbaarheid, twee ingrediënten van liefde.
Auteur: Piet Timmermans is theoloog en filosoof en werkzaam als diocesaan diaconaal werker
Paus Leo tijdens gebedswake op 11 april: ‘Gebed leert ons hoe te handelen’
Dit bericht is met toestemming overgenomen. Klik hier voor het originele bericht.
Op zaterdag 11 april vond in de Sint-Pietersbasiliek een indrukwekkende gebedswake voor de vrede plaats onder leiding van paus Leo XIV. Vele gelovigen waren aanwezig in de basiliek, terwijl wereldwijd velen meebaden via de livestream van Vatican News.
De paus riep in de gebedswake voor de vrede op 11 april nadrukkelijk op om samen te bidden, juist in een tijd van oorlog, verdeeldheid en onzekerheid. “Gebed is geen toevluchtsoord om ons te verbergen voor onze verantwoordelijkheden, noch een verdovend middel om de pijn te verzachten die door zoveel onrecht wordt veroorzaakt”, zei hij. “Het gebed leert ons hoe we moeten handelen.”
“In het gebed worden onze beperkte menselijke mogelijkheden verenigd met de oneindige mogelijkheden van God”, vervolgde hij. “Gedachten, woorden en daden doorbreken dan de demonische cirkel van het kwaad en worden in dienst gesteld van het Koninkrijk van God. Een Koninkrijk waarin geen zwaard is, geen drone, geen wraak, geen bagatellisering van het kwaad, geen onrechtvaardige winst, maar alleen waardigheid, begrip en vergeving.”
Kiezen voor vrede
Hij noemde gebed “een bolwerk tegen die waan van almacht die ons omringt en steeds onvoorspelbaarder en agressiever wordt.” Daarmee benadrukte hij dat gebed niet alleen persoonlijk is, maar ook een maatschappelijke en wereldwijde betekenis heeft. Wie bidt, kiest voor vrede en laat zich vormen tot iemand die bijdraagt aan verzoening en gerechtigheid.
Tijdens de gebedswake werd de rozenkrans gebeden, die volgens de paus juist in deze tijd van grote waarde is. “De rozenkrans verenigt ons in zijn gestage ritme dat is gebaseerd op herhaling. Op dezelfde manier wint vrede terrein: woord voor woord, daad voor daad, net zoals een rots druppel voor druppel wordt uitgehold, of stof draad voor draad wordt geweven.”
“Laten we naar huis terugkeren met de vastberadenheid om onophoudelijk en zonder vermoeid te raken te bidden”, zei hij tot slot, “en met de vastberadenheid tot een diepgaande bekering van hart. De Kerk is een groot volk in dienst van verzoening en vrede. Zij gaat zonder aarzeling vooruit, zelfs wanneer het afwijzen van de logica van de oorlog tot misverstanden en minachting kan leiden.”
De paus sloot zijn overweging af met dit gebed:
Heer Jezus, U hebt de dood overwonnen zonder wapens of geweld: U hebt zijn macht verbroken met de kracht van de vrede. Schenk ons uw vrede, zoals u deed voor de vrouwen die op paasochtend vol twijfel waren, zoals u deed voor de discipelen die zich uit angst schuilhielden. Zend uw Geest, de adem die leven schenkt en verzoent, die tegenstanders en vijanden tot broeders en zusters maakt. Inspireer ons om te vertrouwen op Maria, uw moeder, die met een gebroken hart aan de voet van uw kruis stond, vast in het geloof dat U weer zou opstaan. Moge de waanzin van de oorlog ophouden en de aarde verzorgd en bewerkt worden door hen die nog steeds weten hoe ze leven moeten voortbrengen, beschermen en liefhebben. Hoor ons, Heer van het leven!
Oproep tot gebed tijdens Gebedswake voor Vrede met de paus op zaterdag 11 april
Dit bericht is met toestemming overgenomen. Klik hier voor het originele bericht.
Paus Leo heeft gelovigen wereldwijd gevraagd om op zaterdag 11 april deel te nemen of thuis mee te bidden met de Gebedswake voor Vrede in de Sint-Pietersbasiliek. De wake begint om 18.00 uur (Romeinse tijd) en wordt voorgegaan door de Heilige Vader. Ook alle gelovigen in Nederland zijn uitgenodigd, mede namens de Nederlandse Bisschoppenconferentie, om mee te bidden.
De oproep kwam tijdens Pasen, waarin de paus tijdens de vieringen en de zegen voor stad en wereld (Urbi et Orbi) de nadruk legde op de urgente noodzaak van gebed en betrokkenheid in een wereld die steeds meer wordt geconfronteerd met oorlog, verdeeldheid en geweld. Volgens paus Leo dreigt onverschilligheid een van de grootste gevaren van deze tijd te worden.
“We raken gewend aan geweld, berusten erin en worden onverschillig,” waarschuwde de paus in zijn Urbi et Orbi-boodschap. “Onverschillig tegenover de dood van duizenden mensen. Onverschillig tegenover de gevolgen van haat en verdeeldheid die conflicten zaaien. Onverschillig voor de economische en sociale gevolgen die ze met zich meebrengen, die we allemaal voelen.”
Tegenover onverschilligheid
Tegenover die onverschilligheid plaatste de Heilige Vader de boodschap van Pasen. De paus benadrukte dat de kracht van Christus’ verrijzenis geen gewelddadige kracht is, maar juist volledig geweldloos. Volgens hem kan de strijd en pijn in de wereld alleen overwonnen worden door dit voorbeeld te volgen: niet de wapens opnemen, maar armen openen en elkaar omhelzen.
De Gebedswake voor Vrede wil een moment zijn van gezamenlijke bezinning en hoop. Het Vaticaan nodigt gelovigen uit om – waar zij zich ook bevinden – bewust tijd te maken om mee te bidden voor vrede, verzoening en een einde aan geweld en de Nederlandse Bisschoppenconferentie sluit zich van harte bij deze oproep aan.
Oproep Gelovigen en iedereen die verlangt naar vrede worden uitgenodigd om op zaterdag 11 april om 18.00 uur mee te bidden en zo in verbondenheid een krachtig teken van hoop en solidariteit te geven.
Foto van paus Leo XIV in gesprek met journalisten over vrede: Vatican Media
Dit bericht is met toestemming overgenomen. Klik hier voor het originele bericht.
Tom van Vilsteren is diocescaan diaconaal werker in het Aartsbisdom Utrecht. Naar aanleiding van het proefschrift van krijgsmachtaalmoezenier Sanneke Brouwers over ‘moral distress’ bij militairen reflecteert hij of morele ervaringen van vrijwilligers in diaconie en caritas ook aandacht en actie behoeven.
Schuld en schaamte.
In de achterliggende december maand hebben vele vrijwilligers binnen de Rooms Katholieke kerk maar ook daar buiten, hun beste beentje voorgezet om zoveel mogelijk mensen te laten delen in de vreugde van het kerstfeest. Er zijn talloze kerstacties georganiseerd. Voelen vrijwilligers zich daartoe moreel verplicht en/of treedt er een vorm “moral distress” (rolconflict bij rol als vrijwilliger) op? Deze bijdrage, is een korte verhandeling over de vraag of vrijwilligers (mogelijk) gevoelens van schuld, schaamte of morele twijfel hebben ervaren en welke conclusie daaruit kan worden getrokken.
Moral distress
Op 5 december jl. promoveerde krijgsmachtaalmoezenier Sanneke Brouwers op de universiteit in Tilburg op haar proefschrift over morele ervaringen in de krijgsmacht. Het proefschrift is een wetenschappelijk verhandeling over “moral distress” bij militairen en is o.a. ingegeven door de nodige praktijkervaringen met veteranen. Een veteraan is een actieve of post- actieve militair die op missie is geweest.
In het proefschrift van Brouwers wordt “moral distress” o.a. gedefinieerd als een rolconflict binnen de militaire rol of tussen de militaire en de persoonlijke rol. Dit ontstaat wanneer men weet wat ethisch het juiste is om te doen maar wanneer er niet naar kan worden gehandeld. “Moral distress” wordt gekenmerkt door een veelvoud aan (mogelijke) verschijnselen te weten:
Schuldgevoel
Frustratie of boosheid
Machteloosheid
Schaamte
Angst of verdriet
Morele twijfel (“Ben ik een slecht mens/vrijwilliger?”)
Piekeren over genomen of niet-genomen beslissingen
Innerlijk conflict tussen persoonlijke waarden en externe eisen
Cynisme of vervreemding van de doelgroep
Terugtrekking of vermijdingsgedrag
Verminderde betrokkenheid of motivatie
Stilte: niet (meer) uitspreken van morele bezwaren
Verminderd werkplezier en kwaliteit van vrijwilligerswerk
Morele ambivalenties
“Moral distress” ontstaat o.a. als er binnen een organisatie sprake is van morele ambivalenties. Deze laten zich het beste definiëren als spanningen of tegenstrijdigheden binnen morele opvattingen, waarbij waarden, normen of principes tegelijkertijd belangrijk zijn, maar met elkaar botsen. Er is geen “goed” of “fout” antwoord.
Diaconie en Caritas
Ongetwijfeld hebben vrijwilligers die actief zijn binnen diaconie en/of caritas morele ervaringen. Dit is een ervaring waarin je bewust aanvoelt of beseft wat goed of fout is. De interessante vraag die opkomt naar aanleiding van het proefschrift is of vrijwilligers die actief zijn binnen de werkvelden diaconie en caritas vanwege die morele ervaringen “moral distress” ervaren ten aanzien van hun rol binnen de Rooms Katholieke kerk en welke conclusie daaruit kan worden getrokken.
Voor het beantwoorden van deze vraag onderstaand een inventarisatie van (mogelijke) morele ambivalenties binnen de taakvelden diaconie en caritas:
Mag hulp afhankelijk zijn van het morele gedrag van degene die een beroep op je doet?
Zijn diaconie en caritas ingericht om noodhulp te verrichten of om systemen te veranderen die armoede veroorzaken?
Wanneer doet hulp er toe en wanneer maakt zij de hulpvrager afhankelijk?
Is hulp onvoorwaardelijk of ook een vorm van geloofsbeleving?
Kan een wereldwijde instelling als de Rooms Katholieke kerk geloofwaardig spreken over armoede?
Wie wordt er wel geholpen en wie niet?
Ligt de morele prioriteit bij hulp in de parochie of bij wereldwijde armoede?
Worden hulpvragers zonder oordeel geholpen, ook als iemands keuzes botsen met de leer van de Rooms Katholieke kerk?
Morele ambivalenties zijn de ontstaansoorzaak van “moral distress”. Begrippen als barmhartigheid, rechtvaardigheid en naastenliefde kunnen botsen met de grenzen van middelen, macht, kerkelijke leer en de praktijk.
Doelgroep
In Nederland leven naar schatting 1 miljoen mensen onder de armoedegrens. De armoedegrens wordt bepaald door te kijken naar hoeveel inkomen iemand minimaal nodig heeft om van te leven. In de huidige tijd waarin privacywetgeving een belangrijke rol speelt wordt het steeds moeilijker de doelgroep te vinden. Mensen behorend tot de doelgroep vragen vaak laat om hulp. Armoede is niet altijd zichtbaar. De Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) vraagt om andere vormen van toeleiding naar de doelgroep. Vrijwilligers moeten steeds creatiever zijn om de doelgroep te vinden en daar waar nodig te helpen. Soms zal vrijwilligers het gevoel bekruipen van “we willen wel maar we kunnen niet”, zeker als er ook nog voldoende (financiële) middelen beschikbaar zijn om de doelgroep te helpen.
Moreel dilemma
Vrijwilligers krijgen te maken met morele dilemma’s. Een moreel dilemma is een situatie waarin je moet kiezen tussen twee (of meer) mogelijkheden, maar elke keuze moreel bezwaarlijk is.
Naast het achterhalen van de doelgroep, kan het erg lastig zijn te bepalen wie voor hulp al dan niet in aanmerking komt? Wie krijgt er een kerstpakket en waarom wel of niet? Wanneer wordt individuele hulp wel geboden? Wie komen in aanmerking voor projectmatige hulp? Hoe ver moet je gaan om de achtergrond en de context van de hulpvraag te doorgronden? Is de geboden hulp geen druppel op een gloeiende plaat is de huidige complexe wereldorde?
Het verschil tussen arm en rijk neemt hand over hand toe. De tien rijkste mensen op aarde bezitten gezamenlijk 2500 miljard dollar.
Het geschetste morele dilemma gecombineerd met de eerder genoemde morele ambivalenties kan gevoelens van machteloosheid, teleurstelling en/of boosheid oproepen en leiden tot “moral distress”. Het stelt fundamentele vragen aan de samenleving en de RK kerk over rechtvaardigheid, menselijke waardigheid en grenzen van hulpverlening.
Conclusie
Bij het al dan niet verlenen van hulp door vrijwilligers actief bij diaconie en/of caritas kan rolspanning ontstaan, een bron van morele ambivalentie, die kan leiden tot “moral distress”.
Diaconie en caritas als vormen van barmhartigheid, rechtvaardigheid en naastenliefde, binnen de RK kerk maken dat vrijwilligers zoeken naar een eigen regie om hun waarden als persoon en hulpverlener uit te drukken.
Morele ervaringen en daaruit voortkomende “moral distress” zouden gedeeld kunnen of misschien wel moeten worden op themadagen of tijdens intervisiebijeenkomsten binnen het Aartsbisdom Utrecht.