De Nicolaasbasiliek zet mensen letterlijk in de ruimte. De ruimte en grootsheid overweldigen je als je binnenkomt. De hoge koepel, het schitterende licht, de grootte van de kerk – het helpt allemaal mee om de zinnen van een mens even te verzetten. Het is een heilige plaats waar je God kunt ontmoeten, en je medegelovigen. Een plaats ook waar je een ander mens kunt worden.
De zondagse vieringen van 10.30 uur in de Nicolaasbasiliek dragen het karakter van een abdijliturgie (zie onder). Er worden psalmen gezongen uit het Nederlandstalige Abdijboek. Daarnaast is er meerstemmige koorzang van hoog niveau. Ook is er ruimte voor stilte en voor beleving van het mysterie.
Paus Franciscus heeft als cadeau aan het 750-jarige Amsterdam de basiliek tot kathedraal verheven. Als tweede kathedraal van Bisdom Haarlem-Amsterdam is daarmee de titel officieel Co-Kathedrale Basiliek van de Heilige Nicolaas.