Caritas op COP30: Hoop is een keuze

Door Francesca Merlo

Waarachtig aan haar missie is Caritas Internationalis wereldwijd aanwezig om te reageren op door de mens veroorzaakte en natuurlijke rampen en crises over de wereld. Het is werkelijk overal. Tijdens COP30 in Brazilië zet het deze missie een stap verder dankzij de belangenbehartiging en het getuigenis van Caritas-vertegenwoordigers uit meer dan veertig landen die de stem van de mensen die ze dienen naar het mondiale podium brengen.

De wereldwijde aanwezigheid van Caritas werd duidelijk tijdens hun panel op COP, waarin vertegenwoordigers en gasten spraken over de verwoestende tyfoons die de Filippijnen raken, en waarin zij de overlevenden en frontliniewerkers centraal stelden in het gesprek.

Dit bleek aan het einde van een vergadering met drie kardinalen uit de Global South, die een document presenteerden waarin ze onderhandelaars aanspoorden om mensenlevens – in plaats van politieke belangen – centraal te stellen in het COP30-proces. Na de vergadering nodigde Alistair Dutton, de Secretaris-Generaal van Caritas Internationalis, de deelnemers uit om een petitie te ondertekenen die hij zojuist had overhandigd aan het secretariaat van de UNFCCC, dat de COP leidt. Hij vertelde Vaticaans nieuws dat de petitie, die al door 200.000 mensen en 200 organisaties wereldwijd is onderschreven, “zeer specifieke aanbevelingen bevat waarop we snel moeten handelen als we mensen willen helpen de schuldencrisis te ontvluchten waar ze mee te maken hebben.”

Deze COP, net als de vorige, wordt gedomineerd door de vraag naar financiële middelen. Paus Leo, en paus Franciscus voor hem, hebben herhaaldelijk gevraagd dat de landen van de Global North overwegen om de landen van de Global South van verlammende schulden te verlossen – een verzoek dat Dutton herhaalt in een tijd waarin de tijdslijn om de doelstellingen van het klimaatakkoord van Parijs te halen tot bijna niets is geslonken; ondertussen worden hulpprogramma’s ingekrompen, terwijl de effecten van klimaatverandering verergeren.

“Meer dan 50 landen geven elk jaar meer uit aan schuldenaflossingen dan aan gezondheid, onderwijs en openbare diensten samen,” zegt hij. “Ze pompen geld uit hun eigen landen in plaats van het aan hun eigen mensen uit te geven.”

Van schuld tot verplaatsing, de gevolgen van klimaatverandering verschijnen in verschillende vormen over de wereld, maar ze delen één hartverscheurend thema: ze treffen als eerste – en het hardst – degenen die het minste hebben gedaan om ze te veroorzaken. Dutton spreekt over drie gelijktijdige supercyclonen in de Filippijnen; over video’s die dagelijks binnenkomen vanuit Jamaica, waar Caritas-teams hulp bieden in het donker omdat de elektriciteit is uitgevallen; over verwoestende voedselcrisissen in de Sahel, Malawi en Zambia; over pacifische eilanden zoals Kiribati, waar alleen de stompjes van voormalige huizen overblijven terwijl de zee oprukt.

“Ik denk niet dat er nog een land ter wereld is dat niet geconfronteerd wordt met dramatische weersomstandigheden,” zegt hij.

En terwijl we kijken naar de slachtoffers van klimaatverandering, kunnen we niet anders dan denken aan de slachtoffers van conflicten. “Klimaatverandering en conflicten zijn intrinsiek met elkaar verbonden,” legt Dutton uit. Naarmate hulpbronnen schaarser worden, groeit de concurrentie: tussen herders en boeren, tussen gemeenschappen die rivieren delen, zelfs tussen naties. Het voorbeeld van Ethiopië en Egypte dat strijdt om waterrechten is er slechts één van de vele.

“Het begint vaak met een veranderende omstandigheid: wanneer land onleefbaar wordt, wanneer mensen gedwongen worden te verhuizen,” zegt hij. “En met beweging komt wrijving, en met wrijving, conflict.”

Toch, zelfs terwijl hij deze overweldigende crises beschrijft, wendt Dutton zich opnieuw tot het thema dat gekozen is voor dit Jubileumjaar: hoop. Het is geen naïeve optimisme, benadrukt hij, maar een vastberaden, koppige hoop, geworteld in de ontelbare kleine acties die dagelijks door Caritas-teams wereldwijd worden uitgevoerd.

“Met al het nieuws dat we horen, is het heel makkelijk om overweldigd te raken,” geeft hij toe. “Maar we moeten vasthouden aan die sprankjes hoop – de acties die in de juiste richting bewegen, de kansen, het concrete werk dat elke dag wordt gedaan om mensen te helpen zich aan te passen ondanks de tegenslagen.”

Caritas probeert, samen met andere katholieke organisaties, “die morele leer, die morele stem, de ruimte in te brengen,” legt hij uit. “Om de harten van de mensen aan te spreken, zodat ze doen wat we al in ons hoofd weten dat we moeten doen.”

Maar naast de morele dimensie ligt het onmiskenbare gewicht van cijfers: 1,4 miljard katholieken, en – breder – 85% van de wereld behoort tot een geloofstraditie. Voor Dutton gaat het niet om religieuze invloed, maar om leiders eraan te herinneren dat hun beslissingen de waarden en realiteiten van de overgrote meerderheid van de mensheid moeten weerspiegelen. “Welke geloof je ook hebt,” merkt hij op, “we komen allemaal in grote lijnen tot dezelfde conclusies. Het is belangrijk dat de stem van het geloof – katholiek, ja, maar naast vele anderen – aanwezig is, en zegt: dit is belangrijk voor ons allemaal.”

Dat is waarom, benadrukt Dutton, de onderhandelingen van vandaag moeten worden losgetrokken van smalle nationale belangen en opnieuw op mensen moeten worden gericht – vooral op de meest kwetsbaren. “We hebben een economie nodig die mensen dient,” verzekert hij, “niet mensen die de economie dienen.”

Hoop, zegt hij, is een keuze. En het is een keuze die de Kerk moet blijven maken, luid en onvermoeibaar.

“We kunnen niet in wanhoop groeien,” concludeert hij. “We moeten blijven drukken voor een betere wereld. Want het is mogelijk.”

Bedankt voor het lezen van ons artikel. Blijf op de hoogte door u in te schrijven voor onze dagelijkse nieuwsbrief. Klik hier