In de marge van de Rimini Meeting voor Vriendschap tussen Volkeren in 2026, spreken Roseline Hamel en Nassera Kermiche, die bekend zijn komen staan als "zussen in verdriet", met Vatican News over de tragedie die hen verbindt. Roseline is de zus van pater Jacques Hamel, de Franse priester die in 2016 werd vermoord terwijl hij de Mis vierde tijdens een terroristische aanval. Nassera is de moeder van een van de twee tieners die de aanval pleegden en vervolgens door de politie werd doodgeschoten.
Hieronder volgt een transcriptie van het interview met Roseline Hamel en Nassera Kermiche. Het is vertaald vanuit het Frans en bewerkt voor vlotheid en leesbaarheid.
Je kunt het volledige interview, in het Frans, hier bekijken.
Q: Roseline, wat bracht je ertoe om contact op te nemen met Nassera?
Roseline Hamel: Het was een vraag die ik mezelf elke dag stelde. Ik vroeg me af wie er meer zou kunnen lijden dan ik. Het was een lange reis, van bijna een jaar, waarin ik God die vraag bleef stellen. Al mijn gesprekken met Hem waren als een gebed, maar ik kreeg geen antwoord.
Toen op een ochtend wendde ik me tot God en zei: "Mijn God, vertel me wie er meer kan lijden dan ik." Voor mij leek het onmogelijk.
De volgende ochtend begon ik na te denken over deze vrouw die ik niet kende - deze moeder, die een moeder was zoals ik. Ik keerde onze rollen om en probeerde me in haar plaats te stellen. Ik stelde me haar pijn, haar torments en de maanden van strijd voor die ze had doorstaan met haar jonge zoon, die zich had laten trekken in een richting die zijn moeder nooit voor hem had gewild.
Ik stelde me de minachtende blikken voor die ze moest hebben ondervonden en de schuldgevoelens die ze als ouder moest dragen. Dat was het moment waarop ik besefte dat ik de persoon had gevonden die misschien meer leed dan ik.
Ik zei tegen mezelf: "Dat is het. Ik heb deze weg terug naar het leven gevonden, de zin van betekenis waar ik sinds de begrafenis en mijn terugkeer naar huis naar op zoek was." Toen zei ik tegen mezelf: "Nu, Roseline, moet je iets doen. Je moet de weg vinden naar het huis waar deze moeder woont."
Q: Nassera, wat voelde je toen Roseline voor de eerste keer op je deur klopte?
Nassera Kermiche: Het was ook een lange reis, want we spraken eerst telefonisch. Aan het begin waren onze gesprekken heel kort. Toen ontwikkelde zich beetje bij beetje een oprecht gesprek tussen ons.
Op een dag vroeg Roseline me: "Als ik naar Saint-Étienne kom, zou je dan bereid zijn om me te ontmoeten?" Ik antwoordde: "Natuurlijk. Ik heb al een lange tijd op je gewacht."
Ik had al geruime tijd op die ontmoeting gehoopt. Ik had al geprobeerd de religieuze zusters te ontmoeten die in de kerk waren toen de aanval plaatsvond, maar dat was niet mogelijk geweest.
Ik was dus erg blij dat ik Roseline kon ontmoeten. Toen ze bij mijn deur aankwam en ik open deed, was ik zo emotioneel en zo blij dat er geen woorden uit mijn mond kwamen, behalve: "Vergeef me, vergeef me." Dat was alles wat ik kon zeggen, omdat ik haar vergiffenis nodig had.
Q: Roseline, je spreekt van vergeving als een reis. Was er een bepaald moment waarop je begreep of voelde dat vergeving mogelijk was?
Roseline Hamel: Ik had nooit echt over de moeilijkheid van vergeving nagedacht. Misschien had ik nooit reden gehad om dat te doen. Vergeven is natuurlijk altijd moeilijk, en het hangt af van de omvang van de overtreding.
Tot dan was ik geconfronteerd met de gewone moeilijkheden van het leven. Zoals mijn dochter tegen me zou zeggen: "Laat het gaan, Mam." En ik liet dingen vrij gemakkelijk los omdat ik andere dingen had om voor te leven. Wanneer je kinderen opvoedt, kun je niet eindeloos blijven hangen in iets dat je heeft gekwetst of beledigd.
Maar in de situatie die ons vandaag verbindt, leek het aanbieden van vergeving, in de ogen van de maatschappij, een immense en bijna onmogelijke onderneming. Waarom? Omdat we niet dezelfde religie delen en alles leek bedoeld om ons te verdelen.
Die tragische dag, die dag van dodelijk geweld die we beiden hebben meegemaakt, had haat moeten zaaien tegen deze familie. Maar haat leidt tot wraak, geweld en de vernietiging van onze eigen menselijkheid.
Ik weet niet of het de opoffering van die levens was die betekende dat we de genade van God ontvingen om geen haat te voelen. Geen enkel lid van mijn familie voelde het.
Driedaags voor de begrafenis kwam de aartsbisschop van Rouen naar het huis van mijn zus om ons te helpen het te organiseren. We waren met zijn twaalfen in een klein appartement dat voor vier mensen bedoeld was. Voordat we begonnen, stelde hij ons een vraag: "Voel je haat?"
Ik vroeg me af waarom hij dat vroeg, want haat was nooit eens bij me opgekomen. Ik begon me af te vragen of de andere leden van mijn familie bang waren om het toe te geven, of dat ze het ook niet voelden.
Mijn jongste dochter antwoordde toen met een verstikte stem: "Vader, het lijden is zo immens dat er geen ruimte voor haat is." Het was een vreemd wonderlijk moment-een genade van God die ons was gegeven.
Enkele maanden later keek ik naar een reportage op de computer van mijn dochter over de jongeren die in Krakau waren voor Wereldjongerendag. De priesters vroegen hen om te stoppen met zingen en dansen, om onmiddellijk de dichtstbijzijnde kerken binnen te gaan en te bidden dat haat geen wortel zou schieten.
Ik zei toen tegen mijn dochter: "Nu weet ik waarom we geen haat voelden." Duizenden jongeren uit elke natie hadden die dag gebeden zodat haat geen wortel zou schieten. Het was dus nauwelijks verrassend dat we het niet ervaren hadden.
Mijn geloof was verwoest, maar het begon zich geleidelijk opnieuw op te bouwen. Het werd herbouwd langs dit pad van ontmoeting, door de tijd die we samen doorbrachten, door onze gesprekken en door het ontdekken van de kleine jongen die Adel ooit was geweest-zijn kindertijd, zijn vreugden, zijn keuzes en zijn moeilijkheden.
Net zoals mijn geloof ooit was verwoest en vertrapt, is het vandaag de dag sterk. Vandaag durf ik erover te spreken.
Q: Nassera, je hebt de immense pijn van het verlies van je zoon in zulke omstandigheden doorstaan, maar ook, denk ik, vele andere vormen van lijden en vragen. Wat waren ze?
Nassera Kermiche: Naast de pijn van het verlies van een zoon in zulke omstandigheden, was er schuld, schaamte en boosheid.
Ik vroeg mezelf voortdurend af: "Waarom?" Ik begreep niet wat er was gebeurd. Ik kon de aanval niet begrijpen en had het helemaal niet verwacht. Ik was op zoek naar antwoorden, maar ik had geen.
Ik was boos op de samenleving en op alle mensen van wie ik hulp had gezocht, maar die niet hadden geholpen. Ik was boos op iedereen.
Ik schaamde me ook voor wat er was gebeurd, omdat mijn zoon iets vreselijks had gedaan. En ik voelde me schuldig. Ik zei tegen mezelf: "Ik ben zijn moeder. Zijn vader en ik hebben hem opgevoed. Waar ging het mis? Welke fout hebben we gemaakt in zijn opvoeding zodat onze zoon zo werd?"
Al die emoties raakten verstrengeld en maakten de pijn nog dieper.
Q: Roseline, tien jaar na zijn dood, wat zou je graag willen dat de wereld zich herinnert over je broer Jacques-niet alleen over zijn dood, maar vooral over zijn leven en bediening?
Roseline Hamel: Ik zou eerst willen dat mensen zich herinneren dat zijn leven aan anderen was gegeven. Van jongs af aan wilde hij zijn leven aan God wijden.
Mensen moeten zijn zeer eenvoudige leven herinneren, geleefd met grote nederigheid. Hij was een beetje als een mus, tevreden met heel weinig maar met veel geven.
Hij kon aanvankelijk een beetje koud lijken, vooral wanneer hij in een nieuwe parochie arriveerde en nog niemand kende. Hij was pijnlijk verlegen. Maar zodra mensen hem leerden kennen en hun moeilijkheden en beproevingen aan hem toevertrouwden, ontdekten ze een andere persoon.
Wanneer ik mijn broer bezocht, vertelden parochianen me vaak: "Je weet wel, je broer is iemand die je moet leren kennen." Zodra hij mensen kende, werd hij warm. Ze hielden ervan naar hem te luisteren en hem troost te horen bieden. De kinderen waren ook erg blij wanneer hij hen catechismus gaf.
Hij moest voortdurend moeite doen om zijn verlegenheid te overwinnen en zich open te stellen voor anderen, maar hij vond de kracht om dat te doen. Aan het einde van zijn seminarieopleiding had de directeur zelfs gezegd dat Jacques het moeilijk zou vinden om priester te worden omdat het openbaar spreken zo moeilijk voor hem was.
Vanaf het begin van zijn priesterschap had hij graag de voetsporen van Charles de Foucauld gevolgd en een Witte Vader geworden, maar hem was verteld dat zijn gezondheid niet sterk genoeg was. Dat zou hem aanzienlijke pijn en diepe frustratie bezorgen.
Naarmate hij ouder werd, sprak hij vaak met me over het leven van Charles de Foucauld. We spraken ook vaak over de monniken van Tibhirine, vooral nadat de film Of Gods and Men was uitgebracht. Mijn broer was erg bescheiden en enigszins privé. Hij ging nooit naar de bioscoop, maar toen die film uitkwam, belde hij me om te zeggen dat hij was gaan kijken.
Charles de Foucauld, de monniken van Tibhirine en de terroristische aanslagen die toen plaatsvonden, kwamen vaak in onze gesprekken aan bod. De menselijke capaciteit voor zulke kwaadaardige gedachten veroorzaakte hem veel verdriet.
Q: Nassera, wanneer je vandaag de dag jongeren ontmoet, wat zou je ze willen vertellen om te helpen voorkomen dat ze worden aangetrokken door boodschappen van geweld en haat?
Nassera Kermiche: Ik zou ze willen vertellen dat sociale media bepaalde voordelen hebben omdat het hen in staat stelt veel dingen te leren, maar het ook gevaren met zich meebrengt. Een groot deel van de inhoud kan hen de verkeerde kant op leiden.
Ik zou ze daarom zeggen: "Wees voorzichtig met wat je hoort. Praat erover met je ouders. Vraag hen of wat je hoort waar is en of je de juiste weg volgt."
Jongeren worden soms aangetrokken door wat gemakkelijk is: als iets gemakkelijk is, denken ze dat het goed moet zijn; als het moeilijk is, denken ze dat het verkeerd moet zijn. En toch is de moeilijkere weg soms de juiste.
Ik zou ze aanraden om voorzichtig te zijn en naar hun ouders te luisteren, omdat ouders nooit opzettelijk hun kinderen naar iets gevaarlijks zouden leiden.
Het is ook belangrijk dat ze de grondslagen van hun religie vanaf hun kindertijd leren. Op die manier kunnen ze mensen herkennen die hen proberen dingen te vertellen die niet waar zijn en zullen ze zich niet laten misleiden.
Q: Jullie zijn "zussen in verdriet" geworden. Wat proberen jullie te bouwen door jullie vriendschap en getuigenis?
Nassera Kermiche: Telkens wanneer we een lezing geven of onze getuigenis delen-en ook via ons boek-proberen we een boodschap van vrede over te brengen en zaadjes van vrede over de hele wereld te zaaien.
We willen dat mensen begrijpen dat oorlogen niets bereiken. Ze brengen alleen verwoesting, verdriet en bitterheid. Als we erin slagen om samen in vrede op deze aarde te leven, zal de mensheid worden gered. Op dit moment zijn we echter op weg naar vernietiging.
De oorlogen die vandaag plaatsvinden, zijn oorlogen om geld, politiek en macht. Maar we hebben dat allemaal niet nodig. We willen eenvoudig samen in vrede kunnen leven.
Roseline Hamel: De boodschap die we willen overbrengen via ons boek en onze getuigenissen is dat, tegen alle verwachtingen in, het mogelijk is om elkaar te ontmoeten voorbij de pijn, voorbij een aanstoot, voorbij kritiek, voorbij vooroordelen en voorbij onze verschillen. Dat is de betekenis van ons voorbeeld en onze getuigenis.
Omdat Nassera en ik durfden elkaar te ontmoeten, herontdekten we samen onze innerlijke vrede, een nieuwe adem van leven en een kracht van hoop die we dachten voor altijd verloren te zijn.
Ik richt me daarom tot iedereen met deze boodschap: laten we durven elkaar te ontmoeten voorbij onze verschillen en onze vooroordelen. God ontmoeten is de ander ontmoeten.
Deze zinnen mogen alledaags klinken, maar ze dragen een kostbaar gewicht. Door te durven de hand naar de ander uit te steken-hun verschillen, hun beproevingen en hun lijden te omarmen-bouwen onze ontmoetingen de mensheid op, versterken ze de broederschap en laten ze geen ruimte voor haat, wraak of geweld.
Dank u voor het lezen van ons artikel. U kunt op de hoogte blijven door u in te schrijven voor onze dagelijkse nieuwsbrief. Klik hier.
